Ngày cuối trước kỳ thi: lịch từ sáng tới tối và những việc nên dừng hẳn

Ngày cuối trước kỳ thi nên dùng để ôn nhẹ những gì đã biết, chuẩn bị đồ dùng và đường đi, vận động nhẹ, ăn uống như thường và đi ngủ đúng giờ, không phải để học thêm kiến thức mới. Những việc nên dừng hẳn: làm đề mới khó và dài, đọc hội nhóm bàn tán về đề thi, so sánh mình với bạn, uống nhiều cà phê hơn thường và thức khuya.

Lý do không phải vì kiến thức ngày cuối không vào, mà vì cái giá của nó lớn hơn phần thu được: một bài khó làm không ra lúc chín giờ tối dễ biến thành hoảng hốt và mất ngủ, và sự tập trung trong phòng thi hôm sau mới là thứ quyết định. Bài này đưa ra lịch mẫu từ sáng tới tối, cách ôn nhẹ, danh sách chuẩn bị, những gì làm khi không ngủ được, và vài lời cho phụ huynh.

Vì sao ngày cuối không phải lúc nhồi thêm

Trong những ngày sát kỳ thi, phần lớn kiến thức đã được quyết định bởi nhiều tháng ôn trước đó. Một ngày học dồn thêm có thể bổ sung vài chi tiết, nhưng cũng có thể lấy đi nhiều hơn thế. Thứ nhất, gặp một dạng bài lạ chưa làm được vào ngày cuối dễ gây hoảng: đầu óc chuyển từ "mình đã ôn khá kỹ" sang "mình còn hổng nhiều", và cảm giác ấy đi theo vào phòng thi.

Thứ hai, học dồn thường lấn vào giấc ngủ. Có nhiều bằng chứng rằng giấc ngủ giúp củng cố những gì đã học, và thiếu ngủ làm giảm khả năng giữ sự chú ý, tốc độ xử lý, khả năng kiểm soát cảm xúc, đúng những thứ cần trong một bài thi dài. Đổi hai tiếng ngủ lấy hai tiếng học ngày cuối gần như luôn là đổi lỗ.

Thứ ba, lo lắng chiếm chỗ của sự chú ý. Theo các nghiên cứu về lo âu và hiệu suất (ví dụ lý thuyết kiểm soát chú ý của Eysenck và cộng sự, 2007), khi lo, một phần năng lực xử lý bị dùng cho những suy nghĩ lo âu, phần còn lại cho bài ít đi. Ngày cuối nên là ngày hạ nhiệt, để sáng hôm sau đầu óc dành gần hết cho bài thi.

Lịch mẫu ngày cuối, từ sáng tới tối

Giờ giấc dưới giả định thi buổi sáng hôm sau. Nếu thi buổi chiều, dời theo; điều quan trọng là giữ giờ ngủ, giờ dậy giống ngày thi.

Có người thấy lịch này quá nhẹ và lo bị "phí" một ngày. Hãy nghĩ ngày này như một vận động viên giảm tải trước trận: không phải nghỉ hẳn, mà giữ nhịp nhẹ để cơ thể và đầu óc đến ngày thi ở trạng thái tốt nhất.

Ôn nhẹ nghĩa là ôn gì

Ôn nhẹ là làm việc với những gì đã quen: đọc lại bản tóm tắt chính tay mình viết trong mùa ôn, xem lại danh sách lỗi hay sai (lỗi đổi dấu, quên điều kiện, đọc nhầm đề), làm lại vài câu đã từng làm đúng để thấy tay quen. Mục đích là nhắc đầu óc những gì nó đã có và tạo cảm giác sẵn sàng, không phải lấp lỗ hổng mới.

Nếu trong lúc ôn nhẹ phát hiện một phần mình chưa nắm, hãy đánh giá nhanh: phần đó có nhỏ và học được trong nửa tiếng không? Nếu có, học nhanh rồi thôi. Nếu là cả một chương lớn, chấp nhận để lại, và tự nhắc rằng một đề thi có nhiều phần, bỏ trống một phần không có nghĩa là hỏng cả bài. Cố học cả chương vào tối cuối thường chỉ để lại hoảng hốt.

Với các môn tự luận như Ngữ văn, ôn nhẹ có thể là đọc lại dàn ý đã làm, nhớ lại cách mở bài, cách chuyển đoạn quen tay. Với các môn trắc nghiệm, có thể làm lại vài câu đã sai trước đây để nhắc mình bẫy nằm ở đâu. Thời gian cho mỗi việc nên có khung rõ để không trôi thành cả buổi tối.

Chuẩn bị đồ và đường đi

Chuẩn bị từ chiều hôm trước giúp sáng hôm thi không phải lục tìm, một nguồn căng thẳng hoàn toàn tránh được. Danh mục cụ thể tuỳ kỳ thi, hãy đối chiếu với quy chế và thông báo chính thức của năm đó. Những thứ thường cần kiểm:

• Giấy tờ tuỳ thân và giấy báo dự thi hoặc giấy tờ tương đương theo yêu cầu.
• Bút, bút chì, tẩy, thước và các dụng cụ được phép theo quy chế; mang dư một hai cây bút.
• Máy tính cầm tay đúng loại được phép, kiểm pin.
• Đồng hồ thường (không có chức năng kết nối) nếu quy chế cho phép, để tự theo dõi thời gian.
• Nước uống, khăn giấy, áo khoác mỏng nếu phòng thi có điều hoà lạnh.
• Biết trước đường đi, thời gian đi, chỗ gửi xe; có phương án dự phòng nếu xe hỏng hay trời mưa.

Theo quy chế các kỳ thi lớn, thí sinh thường không được mang điện thoại và thiết bị có khả năng truyền tin vào phòng thi; hãy kiểm quy định của kỳ thi bạn dự và sắp xếp chỗ gửi máy hoặc để máy ở nhà. Đặt tất cả đồ dùng vào một túi, để cạnh cửa từ tối hôm trước.

Những việc nên dừng hẳn

Một số việc nghe vô hại nhưng gần như luôn làm ngày cuối tệ hơn:

• Làm đề mới khó và dài. Làm không ra thì hoảng, làm ra thì cũng không thêm được bao nhiêu.
• Đọc nhóm chat, hội nhóm bàn tán về đề thi. Tin đồn "đề năm nay sẽ ra phần này", "trường kia đã ôn đủ chương nọ" chỉ thêm lo, hầu như không có thông tin dùng được.
• So sánh mình với bạn. Nghe bạn nói đã ôn xong mười đề dễ làm mình thấy thiếu, trong khi mỗi người có cách ôn khác nhau.
• Uống nhiều cà phê, nước tăng lực hơn thường. Dễ gây bồn chồn, tim đập nhanh, khó ngủ; giữ thói quen như mọi ngày.
• Ăn món lạ, ăn quá no. Ngày cuối không phải lúc thử món mới có thể làm đau bụng.
• Thức khuya để "chắc ăn". Đây là cái giá lớn nhất của ngày cuối.

Đêm trước: nếu không ngủ được

Khó ngủ đêm trước kỳ thi rất phổ biến, và biết điều này đã giúp bớt lo. Nhiều người thi tốt dù đêm trước ngủ không ngon; giấc ngủ đều đặn của cả tuần trước đó thường quan trọng hơn riêng một đêm. Nỗi lo "phải ngủ ngay, không thì mai hỏng" mới là thứ giữ bạn thức.

Một tiếng trước giờ ngủ, tắt màn hình và ghi ra giấy những gì đang lo, kèm một dòng việc sẽ làm với mỗi nỗi lo ("lo quên công thức: sáng mai đọc lại bản tóm tắt mười phút"). Nằm xuống, thở chậm vài nhịp (thở ra dài hơn hít vào), và nếu sau một lúc lâu vẫn tỉnh táo, ngồi dậy làm một việc nhẹ trong ánh sáng dịu, như đọc vài trang sách không liên quan tới bài thi, rồi quay lại giường khi thấy buồn ngủ. Đừng nhìn đồng hồ liên tục để tính còn mấy tiếng.

Không tự dùng thuốc ngủ hay thuốc an thần vào đêm trước thi nếu chưa từng dùng theo chỉ định của bác sĩ; chúng có thể gây lờ đờ sáng hôm sau. Nếu mất ngủ và lo lắng trước các kỳ thi lặp lại nặng nề, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý từ sớm, không đợi tới đêm cuối.

Sáng ngày thi

Buổi sáng ngày thi nên giống buổi sáng hôm trước, giống những buổi sáng đi học bình thường. Dậy đúng giờ đã đặt, ăn bữa sáng quen thuộc vừa đủ no, đi sớm hơn dự kiến khoảng mười lăm đến hai mươi phút để có khoảng dự phòng. Đến điểm thi quá sớm cũng không tốt: đứng chờ lâu giữa đám đông đang bàn tán dễ làm tăng lo.

Trên đường đi hoặc lúc chờ, có thể đọc lại bản tóm tắt một hai trang của mình, nhưng không mở tài liệu mới. Nếu thấy hồi hộp, viết vài dòng về nỗi lo vào một tờ giấy rồi gấp lại, hoặc thở chậm vài nhịp. Tránh đứng cạnh những nhóm đang hỏi nhau "ôn phần này chưa", "nghe nói đề năm nay khó"; tìm một góc yên hoặc đứng với một người bạn bình tĩnh.

Trước khi vào phòng, đi vệ sinh, uống vài ngụm nước, kiểm lại túi đồ lần cuối. Ngồi vào chỗ, đặt đồ dùng ngay ngắn, và dành những phút chờ phát đề để thả lỏng vai, thở đều. Phần còn lại là trình tự làm bài bạn đã tập trong các lần thi thử.

Thi nhiều ngày và lời cho phụ huynh

Kỳ thi kéo dài nhiều buổi, nhiều ngày thì khoảng giữa hai buổi thi cũng là một "ngày cuối" thu nhỏ. Sau mỗi môn, đừng dò đáp án với bạn ở cổng trường: biết mình sai một câu không thay đổi được gì nhưng có thể làm hỏng tâm trạng cho môn sau. Ăn, nghỉ, rồi ôn nhẹ môn tiếp theo theo đúng cách ở trên.

Phụ huynh giúp nhiều nhất bằng những việc thầm lặng: bữa ăn quen thuộc đúng giờ, nhà yên tĩnh buổi tối, đưa đón đúng giờ nếu cần, và không hỏi han dồn dập. Câu "làm bài được không con?" sau mỗi môn nên thay bằng "con ăn gì không?". Tránh nhắc lại kỳ vọng, tránh so sánh, tránh kể chuyện con nhà ai thi tốt.

Nếu con lo lắng, nghe con nói hơn là khuyên. Đôi khi chỉ cần một câu "bố mẹ thấy con đã cố gắng nhiều rồi, kết quả thế nào cả nhà vẫn ở bên con" là đủ để con ngủ yên hơn. Đó cũng là điều thật, và trẻ cảm nhận được.

Câu hỏi thường gặp

Ngày cuối trước kỳ thi có nên học không?

Có, nhưng ôn nhẹ: đọc lại bản tóm tắt của mình, xem lỗi hay sai, làm lại vài câu quen. Tránh học kiến thức mới và làm đề khó dài. Mục tiêu là giữ cảm giác sẵn sàng và đến phòng thi với đầu óc tỉnh táo.

Đêm trước thi nên ngủ lúc mấy giờ?

Ngủ vào giờ thường lệ mà bạn đã giữ trong mùa ôn, sao cho đủ giấc trước giờ phải dậy. Đi ngủ sớm hơn quá nhiều dễ nằm trằn trọc. Quan trọng là giờ dậy giống ngày thi và giấc ngủ đều đặn trong cả tuần trước.

Không ngủ được trước ngày thi có sao không?

Rất nhiều người ngủ kém đêm trước thi mà vẫn làm bài tốt, vì giấc ngủ của cả tuần trước quan trọng hơn riêng một đêm. Đừng cố ép mình ngủ; nằm nghỉ, thở chậm, nếu quá lâu thì ngồi dậy làm việc nhẹ rồi quay lại. Không tự dùng thuốc ngủ.

Có nên đi thử đường tới điểm thi không?

Nên, nếu điểm thi ở chỗ bạn chưa quen. Đi vào khung giờ gần giống giờ đi thi để biết đường có tắc không, chỗ gửi xe ở đâu, mất bao lâu. Biết trước những điều này bớt hẳn căng thẳng buổi sáng hôm thi.

Có nên làm thêm một đề thử vào ngày cuối không?

Nếu muốn giữ nhịp, có thể làm lại một đề đã làm trước đây hoặc một phần ngắn của đề quen dạng. Không nên làm một đề mới hoàn toàn, dài và khó, vì nếu làm kém dễ mất tự tin trước giờ thi.

Uống cà phê sáng ngày thi có được không?

Nếu bạn vẫn uống cà phê mỗi sáng thì giữ như thường, không uống nhiều hơn. Nếu không quen uống, đừng thử vào ngày thi vì có thể gây bồn chồn, tim đập nhanh hoặc phải đi vệ sinh nhiều. Ngày thi không phải lúc thử thứ mới.