Học ở ký túc xá hay phòng trọ ồn được nếu làm đủ ba việc: thoả thuận với bạn cùng phòng một khung "giờ yên tĩnh" cố định mỗi ngày, chọn những giờ lệch với nhịp sinh hoạt chung của phòng cho việc khó nhất, và có sẵn một chỗ học dự phòng ngoài phòng. Nút tai hay tai nghe giúp được một phần, nhưng không thay được thoả thuận.
Tiếng nói chuyện là loại ồn khó chịu nhất khi học, khó hơn tiếng xe hay tiếng quạt, vì bộ não không thể không hiểu lời nói. Bài này giải thích vì sao, gợi ý cách mở lời với bạn cùng phòng mà không thành căng thẳng, bảng chọn giải pháp theo từng kiểu ồn, và cách xếp tuần học khi phòng có bốn đến tám người với bốn đến tám lịch khác nhau.
Vì sao tiếng nói chuyện khó lờ đi hơn tiếng xe
Các nhà tâm lý học nhận thức đã nghiên cứu từ thập niên 1970–1980 một hiện tượng gọi là hiệu ứng lời nói không liên quan (irrelevant speech effect): khi người tham gia phải ghi nhớ hay xử lý thông tin bằng chữ, tiếng người nói bên cạnh làm họ kém đi rõ rệt, ngay cả khi họ được dặn bỏ qua và ngay cả khi đó là tiếng nước ngoài. Tiếng ồn đều đặn như quạt, mưa, tiếng xe xa thì ảnh hưởng ít hơn nhiều.
Cách giải thích phổ biến là lời nói có nhịp thay đổi liên tục và mang nghĩa, nên nó tranh giành đúng những nguồn lực mà việc đọc, viết, tính nhẩm cần dùng. Bạn không thể chọn không hiểu câu "mai đi ăn lẩu không" khi nó vang lên cách hai mét. Một cuộc gọi điện thoại của bạn cùng phòng còn tệ hơn, vì chỉ nghe được một nửa câu chuyện và đầu óc tự động đoán nửa kia.
Hệ quả thực tế: chặn tiếng nói quan trọng hơn chặn mọi tiếng ồn. Một căn phòng có tiếng quạt và tiếng xe dưới đường vẫn học được; một căn phòng yên hơn nhưng có hai người nói chuyện thì khó. Đây cũng là lý do thoả thuận về chuyện nói chuyện và gọi điện trong phòng có giá trị hơn mọi thiết bị. Bạn có thể tự kiểm: thử đọc một trang giáo trình khi bạn cùng phòng đang gọi điện, rồi đọc lại trang đó khi phòng chỉ có tiếng quạt, và để ý lần nào phải đọc lại câu nhiều hơn.
Mở lời với bạn cùng phòng thế nào
Thoả thuận tốt nhất là thoả thuận đặt ra sớm, khi chưa ai bực. Nếu bạn mới vào phòng đầu năm, buổi tối đầu tiên cả phòng ngồi với nhau là lúc thích hợp. Nếu đã ở lâu, chọn một lúc bình thường, không phải ngay sau khi vừa bị làm phiền. Nói về nhu cầu chung, không chỉ của mình: phần lớn sinh viên đều có lúc cần học, chỉ là lệch giờ.
Một kịch bản mẫu: "Phòng mình ai cũng có lúc cần học hay ngủ sớm. Hay mình thống nhất một khung yên tĩnh mỗi tối, ví dụ chín giờ đến mười một giờ: ai muốn gọi điện hay nói chuyện to thì ra hành lang, xem phim thì đeo tai nghe. Ngoài giờ đó thì thoải mái. Mùa thi thì mình tăng thêm. Mọi người thấy giờ nào hợp?" Câu cuối quan trọng: để mọi người chọn giờ, thoả thuận mới thành của chung.
Ghi thoả thuận lên một tờ giấy dán sau cửa, kèm các ngoại lệ (cuối tuần, sinh nhật). Khi có người quên, nhắc nhẹ bằng chính thoả thuận ("ơi, đang giờ yên tĩnh nhé") chứ không bằng lời trách cá nhân. Và giữ phần của mình: nếu bạn đòi yên tĩnh lúc mình học mà lại ồn lúc người khác học, thoả thuận sẽ đổ.
Chọn giải pháp theo kiểu ồn
Mỗi kiểu ồn cần một cách xử lý khác. Bảng dưới gợi ý theo thứ tự ưu tiên: thoả thuận trước, đổi giờ hay đổi chỗ sau, thiết bị cuối cùng.
| Kiểu ồn | Thoả thuận | Đổi giờ, đổi chỗ | Thiết bị |
|---|---|---|---|
| Bạn cùng phòng nói chuyện, gọi điện | Giờ yên tĩnh; gọi điện ra hành lang | Học lúc phòng vắng; ra phòng tự học | Nút tai xốp; tai nghe phát tiếng đều |
| Bạn xem phim, nghe nhạc loa ngoài | Bắt buộc dùng tai nghe trong giờ yên tĩnh | Ít cần nếu thoả thuận được | Nút tai |
| Phòng bên, hành lang ồn | Nói với trưởng tầng hoặc chủ trọ nếu kéo dài | Đổi sang giờ sáng sớm | Tai nghe phát tiếng mưa, tiếng quạt |
| Tiếng xe, công trình ngoài đường | Không thoả thuận được | Học ở phía phòng xa đường; thư viện ban ngày | Tiếng ồn đều thường dễ quen hơn, có thể không cần |
| Bạn về khuya, bật đèn | Thống nhất giờ tắt đèn chính | Học buổi sáng thay vì tối | Đèn bàn nhỏ cho người thức |
Về thiết bị: nút tai xốp thông thường giảm được đáng kể tiếng nói ở khoảng cách vài mét, đủ cho nhiều người. Tai nghe phát tiếng đều (tiếng mưa, tiếng quạt, tiếng ồn trắng) che bớt lời nói bằng một nền âm thanh không mang nghĩa. Tránh mở nhạc có lời để át tiếng ồn: lời bài hát cũng là lời nói không liên quan. Giữ âm lượng ở mức vừa phải để bảo vệ tai khi đeo lâu.
Chọn giờ lệch với nhịp của phòng
Mỗi phòng có một nhịp: giờ đông nhất thường là sau bữa tối đến gần khuya, giờ vắng nhất thường là sáng sớm và đầu giờ chiều khi mọi người đi học. Quan sát phòng bạn trong một tuần, ghi lại khung nào thường yên. Sau đó xếp những việc cần suy nghĩ nhiều nhất (làm bài tập khó, viết tiểu luận, ôn môn chuyên ngành) vào khung yên, và để những việc nhẹ (đọc lại ghi chép, sắp xếp tài liệu, làm bài trắc nghiệm ngắn) cho khung ồn.
Sáng sớm là khung bị bỏ phí nhiều nhất ở ký túc xá. Nếu bạn dậy trước bạn cùng phòng một tiếng, đó là một tiếng yên tĩnh gần như chắc chắn, đầu óc lại đang tỉnh sau giấc ngủ. Điều kiện là phải ngủ sớm hơn; dậy sớm mà ngủ muộn chỉ chuyển cái mệt sang buổi chiều. Với người quen thức khuya, sự thay đổi này cần vài tuần để cơ thể theo kịp, và nên dời từng mười lăm đến hai mươi phút.
Nếu lịch học trên lớp có khoảng trống giữa hai ca, đó cũng là khung học tốt: ngồi lại thư viện trường hay phòng tự học một tiếng trước khi về phòng. Nhiều sinh viên về phòng giữa hai ca rồi không học được gì vì phòng đang đông.
Xếp tuần học khi phòng có nhiều lịch khác nhau
Phòng ký túc xá sáu đến tám người hiếm khi có cùng lịch: người học ca sáng, người học ca chiều, người đi làm thêm buổi tối, người mùa thi rơi vào tuần khác. Thay vì một khung yên tĩnh cứng nhắc cho cả học kỳ, nhiều phòng thấy dễ hơn khi chốt lịch theo tuần. Tối Chủ nhật, mỗi người nói nhanh tuần tới mình có bài kiểm tra, hạn nộp hay việc gì cần yên; cả phòng ưu tiên người có hạn gần nhất. Mất năm phút, mà tránh được phần lớn va chạm trong tuần.
Với lịch của riêng mình, hãy chia các buổi học trong tuần thành hai loại. Buổi "cần yên", dành cho bài khó, tiểu luận, ôn thi, đặt vào khung yên tĩnh của phòng hoặc mang ra chỗ dự phòng. Buổi "chịu được ồn", dành cho đọc lại ghi chép, làm bài trắc nghiệm ngắn, sắp xếp tài liệu, có thể làm trong phòng lúc đông người với nút tai. Khi đã biết trước buổi nào thuộc loại nào, bạn không phải bực mình mỗi lần phòng ồn, vì đã có sẵn việc hợp với lúc ồn.
Mùa thi là lúc cần nới thoả thuận. Nếu cả phòng cùng thi một tuần, có thể kéo dài giờ yên tĩnh và thống nhất không có khách. Nếu lệch tuần, người chưa thi nhường người đang thi, và tuần sau đổi lại. Sự sòng phẳng này giữ không khí trong phòng tốt hơn nhiều so với chuyện ai to tiếng hơn thì được.
Chỗ học dự phòng ngoài phòng
Dù thoả thuận tốt đến đâu, sẽ có những ngày phòng không học được: sinh nhật, bạn có khách, mùa thi lệch nhau. Có sẵn một hai chỗ dự phòng giúp bạn không mất buổi học. Những chỗ hay có quanh ký túc xá và khu trọ:
- Thư viện trường, thường yên nhất và có giờ đóng cửa rõ ràng, tự tạo nhịp học.
- Phòng tự học hoặc giảng đường trống mà nhiều trường mở cho sinh viên buổi tối; hỏi phòng công tác sinh viên hoặc ban quản lý ký túc xá.
- Phòng sinh hoạt chung của ký túc xá vào giờ vắng, ví dụ đầu giờ chiều.
- Thư viện công cộng của tỉnh, thành phố nơi bạn học, thường có phòng đọc mở cả cuối tuần.
- Quán cà phê yên tĩnh, phù hợp với việc nhẹ hơn là việc cần suy nghĩ sâu, vì tiếng nói chuyện ở bàn bên lại là lời nói không liên quan.
Chỗ dự phòng nên được thử trước khi cần: biết giờ mở cửa, đường đi, có ổ cắm không, có cho mang đồ ăn không. Khi phòng đột nhiên ồn mà bạn chưa biết đi đâu, khả năng cao là bạn sẽ ở lại, bực mình và không học được.
Khi thoả thuận không thành hoặc mâu thuẫn kéo dài
Có những phòng mà thoả thuận không giữ được: một người thường xuyên gọi điện to lúc khuya, mở loa ngoài, hoặc có khách ở lại. Trước khi leo thang, hãy nói riêng với người đó một lần, bình tĩnh, nêu việc cụ thể và ảnh hưởng cụ thể: "Tối qua cậu gọi điện đến mười hai giờ, mình mai thi không ngủ được. Lần sau cậu ra hành lang được không?" Nhiều khi người kia thật sự không nhận ra.
Nếu vẫn không thay đổi, ở ký túc xá có thể nhờ trưởng phòng, trưởng tầng hoặc ban quản lý, vì phần lớn nội quy ký túc xá đã có quy định giờ yên tĩnh. Ở phòng trọ, chủ trọ có thể nhắc nhở chung. Trong khi chờ, dựa nhiều hơn vào chỗ học dự phòng để việc học không bị ảnh hưởng.
Nếu môi trường sống liên tục căng thẳng đến mức ảnh hưởng giấc ngủ và tâm trạng, cân nhắc đổi phòng vào kỳ sau. Đây không phải thất bại; một chỗ ở yên ổn là điều kiện nền cho việc học. Phòng công tác sinh viên của trường thường có bộ phận tư vấn tâm lý học đường mà sinh viên có thể tìm đến khi thấy mệt mỏi kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Đeo tai nghe chống ồn có đủ để học trong phòng ồn không?
Tai nghe chống ồn giảm tốt tiếng ồn đều như quạt, xe, nhưng giảm tiếng nói kém hơn. Kết hợp với phát tiếng đều nhỏ như tiếng mưa thường che được phần lớn lời nói. Dù vậy, đeo tai nghe nhiều giờ liền gây mỏi, nên vẫn cần thoả thuận giờ yên tĩnh.
Nghe nhạc để át tiếng ồn khi học có được không?
Nhạc có lời thì không nên, vì lời bài hát cũng làm phân tán như tiếng người nói. Nhạc không lời, nhịp đều, âm lượng nhỏ, hoặc tiếng ồn nền như mưa, quạt, thường hợp hơn. Mỗi người phản ứng khác nhau, nên hãy tự thử.
Bạn cùng phòng khác lịch, người học sáng người học khuya thì làm sao?
Thống nhất cả hai khung: buổi sáng người học sáng được yên, buổi khuya người ngủ sớm được tắt đèn chính và yên tĩnh. Người thức khuya dùng đèn bàn nhỏ và tai nghe. Khi mỗi người đều có khung của mình, thoả thuận dễ được tôn trọng hơn.
Phòng trọ một mình nhưng hàng xóm ồn thì sao?
Nếu ồn theo giờ cố định, đổi giờ học cho lệch đi. Nếu ồn kéo dài và quá mức, nói chuyện lịch sự với hàng xóm hoặc nhờ chủ trọ. Trong lúc chờ, nút tai và tiếng ồn đều giúp được phần nào, và chỗ học dự phòng như thư viện là cứu cánh.
Mùa thi có nên về nhà ôn thay vì ở ký túc xá?
Nếu nhà gần và yên tĩnh hơn, về nhà vài ngày trước kỳ thi có thể giúp. Nhưng đi lại tốn thời gian, và ở nhà cũng có thể ồn theo kiểu khác. Cân nhắc nơi nào bạn ngủ ngon hơn và có khung học liền mạch hơn.
Học trên giường trong phòng trọ có sao không?
Học trên giường dễ buồn ngủ và khiến đầu óc gắn giường với học, có thể làm khó ngủ hơn về đêm. Nếu phòng chật, dùng một chiếc bàn gấp nhỏ đặt ở góc riêng, kể cả ngồi bệt, để tách chỗ học khỏi chỗ ngủ.