Khi đang ốm nhẹ, đầu óc chậm lại không phải vì bạn yếu kém mà vì cơ thể đang chủ động dồn năng lượng cho việc chống bệnh. Muốn giữ được chút tập trung trong ngày đó, đừng làm như ngày thường: chỉ giữ những việc thật sự không hoãn được, dời việc cần suy nghĩ sâu hoặc khó sửa nếu sai, chia việc thành đoạn rất ngắn, và nghỉ trước khi kiệt. Nếu có sốt, hoặc bệnh dễ lây, ở nhà thường là lựa chọn tốt cho cả bạn lẫn đồng nghiệp.
Bài này không đưa lời khuyên dùng thuốc. Nội dung tập trung vào cách quyết định đi làm hay nghỉ, cách chia việc theo mức rủi ro, một ngày làm việc ở chế độ tiết kiệm sức, cách tự xử lý cơn đau đầu nhẹ không dùng thuốc, cách quay lại sau ốm, và những dấu hiệu cần đi khám ngay.
Vì sao ốm nhẹ làm đầu óc chậm
Khi cơ thể chống lại một đợt nhiễm trùng, hệ miễn dịch tiết ra những chất truyền tín hiệu tác động lên não, gây ra một nhóm thay đổi mà giới y học gọi là hành vi ốm: mệt, buồn ngủ, ít muốn vận động, kém tập trung, dễ cáu. Đây là phản ứng có chủ đích của cơ thể, giúp ta nghỉ để dồn năng lượng cho việc hồi phục, không phải dấu hiệu của sự lười biếng.
Cộng thêm những thứ rất đời thường: nghẹt mũi làm ngủ không ngon, ho làm thức giấc giữa đêm, đau đầu, đau họng khiến khó chịu liên tục. Mỗi thứ lấy đi một phần sự chú ý. Một số thuốc cảm, thuốc chống dị ứng thế hệ cũ cũng gây buồn ngủ; đọc kỹ tờ hướng dẫn, hỏi dược sĩ nếu không chắc, và đặc biệt không lái xe hay vận hành máy khi thuốc ghi có thể gây buồn ngủ.
Kết quả là khả năng giữ chú ý lâu, ghi nhớ và suy nghĩ phức tạp giảm rõ trong những ngày ốm, kể cả khi bạn nghĩ mình chỉ "hơi mệt". Một số nghiên cứu về cảm lạnh thông thường ghi nhận người bệnh phản ứng chậm hơn và kém tỉnh táo hơn so với lúc khoẻ. Nhận ra điều này giúp bạn đặt kỳ vọng đúng cho một ngày làm việc khi đang ốm.
Đi làm hay ở nhà: năm câu tự hỏi
Có đang sốt không? Sốt là tín hiệu rõ rằng cơ thể đang chống bệnh mạnh. Đi làm khi sốt vừa khó làm việc, vừa dễ lây cho người khác. Phần lớn trường hợp nên nghỉ và theo dõi.
Bệnh có dễ lây không? Ho, hắt hơi, sổ mũi nhiều trong văn phòng kín là cách nhanh nhất để cả nhóm cùng ốm tuần sau. Nếu nơi làm việc cho phép làm từ xa, đây là lúc dùng.
Việc hôm nay có ai làm thay hoặc dời được không? Phần lớn việc dời được một hai ngày mà không ai phiền. Những việc không dời được thường ít hơn ta tưởng khi viết ra giấy.
Việc có liên quan an toàn không? Lái xe, vận hành máy, làm trên cao, chăm sóc người bệnh: khi đang mệt và có thể dùng thuốc gây buồn ngủ, nên báo người phụ trách và đổi việc.
Mình có đang đi làm vì sợ bị đánh giá không? Đi làm khi ốm, gọi là có mặt mà không làm được việc, là hiện tượng phổ biến ở nhiều nơi làm việc. Ngày làm việc kém hiệu quả cộng nguy cơ lây bệnh thường tốn hơn một ngày nghỉ. Nếu văn hoá nơi làm việc khiến bạn ngại nghỉ, đó là vấn đề đáng nêu với quản lý.
Chia việc khi đang ốm theo mức rủi ro
Nếu đã quyết định làm, dù ở nhà hay ở cơ quan, chia danh sách việc theo bảng này. Tiêu chí là hậu quả của một lỗi do đầu óc chậm.
| Nhóm việc | Ví dụ | Hôm nay làm thế nào |
|---|---|---|
| Không hoãn được, ít rủi ro | Trả lời thư ngắn, xác nhận lịch, chuyển tài liệu | Làm vào lúc thấy đỡ nhất, gom lại một lượt |
| Không hoãn được, rủi ro cao | Nộp hồ sơ có hạn chót, chuyển khoản, gửi báo giá | Làm chậm, đọc lại số liệu, nhờ người kiểm tra trước khi gửi |
| Hoãn được, cần suy nghĩ sâu | Viết đề xuất, lập kế hoạch, phân tích | Dời sang khi khoẻ; ghi lại ý tưởng nếu có |
| Hoãn được, nhẹ | Sắp xếp thư mục, đọc tài liệu tham khảo | Làm nếu còn sức, bỏ nếu mệt |
| Cuộc họp | Họp nhóm thường kỳ, gặp khách | Họp trực tuyến hoặc xin dời; nếu dự, nói trước là hôm nay chỉ nghe |
Báo trước với người liên quan rằng hôm nay bạn không khoẻ, sẽ trả lời chậm hơn. Câu báo ngắn đó giảm áp lực phải phản hồi tức thì, thứ áp lực làm người ốm dễ trả lời vội và sai.
Một ngày làm việc ở chế độ tiết kiệm sức
Ví dụ giả định cho người đang cảm nhẹ, không sốt, làm việc ở nhà vì có việc gấp phải xong trong hôm nay:
- Buổi sáng: ngủ thêm nếu được, dậy uống nước ấm, ăn nhẹ. Viết ra một đến hai việc thật sự phải xong, và gạch bỏ phần còn lại khỏi danh sách hôm nay.
- Khối việc đầu tiên: chỉ mười lăm đến hai mươi phút, cho việc quan trọng nhất. Ốm làm khả năng giữ chú ý ngắn lại; khối ngắn giúp không ép mình quá giới hạn.
- Nghỉ: nằm hoặc nhắm mắt mười phút, không lướt điện thoại. Lướt điện thoại không phải nghỉ khi đầu đang đau.
- Khối thứ hai: làm tiếp hoặc chuyển sang việc nhẹ. Đọc lại mọi thứ sắp gửi đi trước khi bấm.
- Đầu giờ chiều: ngủ một giấc nếu cơ thể đòi. Khi ốm, giấc ngủ ban ngày là một phần của việc hồi phục, không phải lãng phí.
- Cuối ngày: ghi lại những gì đã xong, những gì còn dở và bước tiếp theo, gửi cho người cần biết. Dừng làm sớm hơn thường lệ.
Mấu chốt của ngày tiết kiệm sức là bỏ bớt có chủ đích. Người ốm mà cố giữ nguyên danh sách việc thường làm dở tất cả, mệt hơn và ốm lâu hơn.
Đau đầu nhẹ: những việc tự làm được không cần thuốc
Đau đầu khi làm việc có rất nhiều nguyên nhân, và trong lúc đang ốm nhẹ thì thường là đau đầu do căng thẳng, thiếu ngủ, nghẹt mũi, mất nước hoặc mỏi mắt. Trước khi nghĩ tới thuốc, thử những việc đơn giản: uống nước, ăn một chút nếu đã lâu chưa ăn, rời màn hình và nhắm mắt vài phút trong phòng tối hơn, nới lỏng cổ vai bằng vài động tác xoay nhẹ, ra chỗ thoáng khí.
Giảm độ sáng màn hình, phóng to chữ và ngồi thẳng lưng cũng giúp với cơn đau đầu do mỏi mắt và tư thế. Tiếng ồn và ánh sáng chói làm cơn đau nặng thêm; nếu làm ở văn phòng ồn, đeo tai nghe không phát nhạc hoặc tìm góc yên hơn.
Nếu bạn có thói quen dùng thuốc giảm đau, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại và cách dùng phù hợp với tình trạng sức khoẻ của mình, đừng tự tăng liều hay dùng liên tục nhiều ngày. Dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên có thể chính nó gây đau đầu kéo dài. Bài này không đưa lời khuyên về thuốc cụ thể.
Ghi lại cơn đau đầu trong vài tuần, giờ xuất hiện, hoàn cảnh, đã làm gì thì đỡ, giúp bạn nhận ra nguyên nhân lặp lại, và rất hữu ích nếu sau này cần đi khám.
Quay lại sau ốm: đừng bù gấp
Ngày đầu hết sốt, nhiều người lao vào làm bù tất cả việc tồn đọng, rồi vài ngày sau mệt lả. Sau ốm, sức chú ý thường hồi chậm hơn cảm giác của cơ thể: bạn hết đau họng nhưng vẫn khó ngồi lâu với một việc. Sau những đợt nhiễm vi rút nặng hơn, mệt mỏi có thể kéo dài vài tuần.
Cách quay lại nhẹ nhàng: ngày đầu làm khoảng nửa sức, ưu tiên việc tồn đọng có hạn chót, giữ các khối làm việc ngắn hơn thường lệ. Viết danh sách tồn đọng ra giấy, chia theo hạn chót, và nói với người liên quan lịch bạn sẽ xử lý. Một danh sách rõ ràng giảm cảm giác bị đè nặng, thứ cảm giác làm khó tập trung không kém gì cơn mệt.
Ngủ đủ những đêm sau ốm quan trọng hơn bình thường. Cắt giấc ngủ để làm bù là cách dễ nhất để ốm lại hoặc kéo dài mệt mỏi.
Một việc nhỏ giúp ích nhiều: trước khi nghỉ ốm, nếu còn sức, ghi vài dòng về việc đang dở, đã làm tới đâu, bước tiếp theo là gì, giấy tờ nằm ở đâu. Khi quay lại, ghi chú đó giúp bạn vào việc trong vài phút thay vì mất cả buổi sáng nhớ lại. Với nhóm làm việc chung, nó còn giúp đồng nghiệp xử lý thay khi có việc gấp mà không phải gọi điện cho người đang ốm.
Nếu bạn quản lý người khác, cách đón người vừa ốm dậy cũng ảnh hưởng tới văn hoá cả nhóm. Không dồn ngay việc tồn đọng, không bình luận kiểu "nghỉ mấy ngày sướng nhé", và hỏi họ muốn ưu tiên việc nào trước. Nhóm mà người ốm dám nghỉ thường là nhóm ít lây bệnh cho nhau hơn.
Khi nào cần đi khám, khi nào cần cấp cứu
Phần lớn cảm cúm và đau đầu nhẹ tự khỏi. Những dấu hiệu dưới đây thì không nên tự theo dõi ở nhà:
- Gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay nếu đau đầu dữ dội đột ngột như chưa từng có; đau đầu kèm sốt cao, cứng cổ, phát ban; yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn mờ đột ngột; lú lẫn, co giật; đau đầu sau va đập vào đầu; khó thở, đau ngực.
- Đi khám sớm nếu sốt cao kéo dài nhiều ngày không giảm, ho kéo dài, khó thở khi gắng sức nhẹ, mệt lả không ăn uống được.
- Đi khám nếu đau đầu ngày càng nhiều, thay đổi tính chất, đánh thức bạn dậy lúc đêm, hoặc phải dùng thuốc giảm đau gần như mỗi ngày.
- Người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi nên đi khám sớm hơn khi bị cúm.
Khi không chắc, gọi cho cơ sở y tế gần nhà hoặc bác sĩ quen để hỏi. Không có công việc nào đáng để bỏ qua những dấu hiệu này.
Với cơn đau đầu đầu tiên trong đời ở người trên năm mươi tuổi, hoặc đau đầu ở người đang mang thai, người có bệnh ung thư hay suy giảm miễn dịch, ngưỡng đi khám nên thấp hơn hẳn so với người trẻ khoẻ mạnh.
Câu hỏi thường gặp
Ốm nhẹ có nên đi làm không?
Nếu không sốt, bệnh không dễ lây và việc không liên quan an toàn, nhiều người vẫn làm được ở mức giảm. Nếu sốt, ho hắt hơi nhiều hoặc dùng thuốc gây buồn ngủ, nên nghỉ hoặc làm từ xa. Đi làm khi ốm thường làm năng suất cả nhóm giảm vì lây bệnh.
Vì sao khi ốm khó tập trung dù chỉ hơi mệt?
Hệ miễn dịch khi chống bệnh tiết ra chất tín hiệu tác động lên não, làm mệt, buồn ngủ và kém chú ý. Thêm vào đó là ngủ kém do nghẹt mũi, ho, và cảm giác khó chịu liên tục. Đầu óc chậm trong những ngày này là bình thường.
Uống thuốc cảm rồi có lái xe được không?
Tuỳ thuốc. Một số thuốc cảm và thuốc chống dị ứng gây buồn ngủ, làm chậm phản ứng. Đọc tờ hướng dẫn, hỏi dược sĩ, và không lái xe hay vận hành máy nếu thuốc ghi có thể gây buồn ngủ hoặc khi bạn cảm thấy lơ mơ.
Sau khi hết ốm bao lâu thì tập trung lại bình thường?
Với cảm lạnh thông thường, phần lớn người hồi lại sau vài ngày. Sau cúm hoặc các đợt nhiễm nặng hơn, mệt mỏi và khó tập trung có thể kéo dài vài tuần. Nếu kéo dài hơn hoặc nặng dần, nên đi khám.
Đau đầu khi làm máy tính có phải do bệnh không?
Phần lớn là do mỏi mắt, tư thế, thiếu ngủ, uống ít nước hoặc căng thẳng, và đỡ khi nghỉ ngơi, chỉnh chỗ ngồi. Nếu đau đầu ngày càng nặng, thay đổi tính chất hoặc kèm triệu chứng bất thường như nhìn mờ, yếu tay chân, cần đi khám.