Một góc học tập giúp con tập trung cần ba điều: chỗ ngồi cố định chỉ dùng cho việc học, mặt bàn chỉ có đồ của việc đang làm, và ít thứ cạnh tranh trong tầm mắt, tầm tai. Bàn đẹp, kệ nhiều ngăn hay tường dán đầy tranh ảnh không nằm trong danh sách đó, đôi khi còn làm ngược lại.
Vị trí góc học nên đổi theo tuổi: trẻ lớp 1–3 thường học tốt hơn ở gần nơi người lớn sinh hoạt yên tĩnh, còn học sinh lớn dần cần chỗ riêng hơn. Với nhà chật, không có phòng riêng, một chiếc bàn ăn được "chuyển chế độ" bằng vài tín hiệu nhỏ vẫn làm được việc của một góc học.
Vì sao chỗ ngồi ảnh hưởng đến sự chú ý của trẻ
Sự chú ý của trẻ dễ bị kéo bởi những gì đang ở trong tầm nhìn. Một nghiên cứu được trích dẫn nhiều của Anna Fisher và cộng sự tại Đại học Carnegie Mellon, công bố năm 2014, cho trẻ mẫu giáo học trong một phòng học thử nghiệm: khi tường dán nhiều tranh ảnh, áp phích, trẻ nhìn đi chỗ khác nhiều hơn và nhớ bài ít hơn so với khi tường để trống. Mẫu nghiên cứu nhỏ và là trẻ mẫu giáo, nên không thể suy thẳng ra mọi lứa tuổi, nhưng kết quả khớp với điều nhiều giáo viên đã quan sát: những thứ "dễ thương" trong tầm mắt cũng là thứ tranh giành sự chú ý.
Yếu tố thứ hai là sự gắn kết giữa chỗ và việc. Khi một chỗ ngồi chỉ dùng cho việc học, theo thời gian việc ngồi vào chỗ đó tự trở thành tín hiệu bắt đầu, giảm bớt phần "khởi động" khó khăn mỗi tối. Ngược lại, học trên giường, nơi cũng là chỗ nằm xem video và ngủ, khiến cơ thể nhận những tín hiệu lẫn lộn.
Yếu tố thứ ba là tiếng động. Tiếng người nói chuyện, đặc biệt là tiếng nói rõ chữ, khó lờ đi hơn tiếng quạt hay tiếng xe đều đều, vì não tự động xử lý lời nói. Tivi bật ở phòng khách khi con học bàn bên cạnh là một nguồn cạnh tranh lớn hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó.
Chọn vị trí góc học theo lứa tuổi
Không có một vị trí đúng cho mọi nhà. Bảng dưới gợi ý cách cân nhắc theo tuổi của con và mức con cần người lớn ở gần.
| Lứa tuổi | Vị trí gợi ý | Vì sao | Cần tránh |
|---|---|---|---|
| Lớp 1–3 | Gần chỗ người lớn sinh hoạt yên tĩnh, ví dụ góc phòng khách hoặc bàn ăn khi đã dọn | Con cần người lớn ở gần để hỏi và để có "người làm việc cùng" | Quay mặt về tivi, ngồi trong phòng ngủ một mình đóng cửa |
| Lớp 4–6 | Bàn riêng trong phòng chung hoặc phòng ngủ có cửa mở | Con bắt đầu tự làm phần lớn bài, vẫn cần người lớn ghé qua | Kê bàn sát giường, điện thoại sạc trên bàn |
| Lớp 7–9 | Bàn riêng, con tham gia chọn chỗ và cách bày | Nhu cầu riêng tư tăng; con gắn bó hơn với chỗ do mình chọn | Biến góc học thành kho đồ, vừa học vừa nằm |
| Lớp 10–12 | Chỗ yên tĩnh nhất nhà vào giờ ôn chính | Cần những khối thời gian dài liền mạch | Học ở nơi cả nhà đi lại, đặt điện thoại trong tầm tay |
Hướng bàn cũng đáng để ý: quay mặt vào tường trơn hoặc cửa sổ nhìn ra khoảng tĩnh thường ít bị kéo mắt hơn quay mặt ra lối đi, nơi người trong nhà qua lại liên tục.
Trên bàn nên có gì và không nên có gì
Mặt bàn là tầm nhìn gần nhất của con suốt buổi học. Quy tắc đơn giản: chỉ để đồ của việc đang làm, những thứ khác có chỗ cất cố định trong tầm với nhưng ngoài tầm mắt.
- Nên có: vở và sách của môn đang học, bút, tẩy, thước, một cốc nước, đèn bàn. Một tờ giấy nhỏ ghi các mẩu việc của buổi tối để con gạch dần.
- Cất đi khi học: sách các môn khác, hộp bút màu nhiều ngăn, đồ chơi nhỏ, sticker, móc khoá, đồ trang trí có thể cầm nghịch.
- Không nên có: điện thoại, máy tính bảng không dùng cho bài, tivi trong tầm nhìn, đồ ăn vặt mở sẵn.
- Trên tường phía trước mặt: để trơn hoặc chỉ một hai thứ cần dùng như thời khoá biểu. Tranh vẽ, giấy khen, ảnh gia đình chuyển sang bức tường phía sau lưng hoặc bên cạnh.
- Một hộp hoặc ngăn kéo "đồ học" để mọi thứ có nơi về; cuối buổi con tự xếp lại, sáng hôm sau mặt bàn đã gọn sẵn.
- Ghế và bàn vừa người: bàn chân đặt chạm sàn hoặc kê bục, khuỷu tay ngang mặt bàn. Ngồi không vững khiến trẻ ngọ nguậy nhiều hơn, dễ bị đọc nhầm là "không chịu ngồi yên".
Tiếng động trong nhà: những nguồn hay bị bỏ qua
Phần lớn nhà ở Việt Nam không yên tĩnh tuyệt đối, và con cũng không cần im lặng như thư viện. Vấn đề là những tiếng có nội dung, tiếng bất chợt và tiếng con tò mò. Tivi phòng khách là nguồn lớn nhất: lời thoại, nhạc quảng cáo, tiếng cười của chương trình giải trí đều được thiết kế để thu hút người nghe. Nếu trong nhà có giờ học, nhiều gia đình chọn tắt tivi hoặc dời giờ xem sau khi con xong bài.
Nguồn thứ hai là tiếng nói chuyện điện thoại của người lớn. Cuộc gọi công việc buổi tối, tiếng gọi video với họ hàng, nghe ở khoảng cách vài mét là đủ để con dỏng tai theo. Đi ra ban công hoặc vào phòng khác khi gọi là một thay đổi nhỏ có hiệu quả rõ. Nguồn thứ ba là anh chị em: em nhỏ chơi gần góc học của anh chị lớn, hoặc anh chị lớn mở nhạc. Thoả thuận "giờ yên tĩnh" chung cho cả nhà dễ thực hiện hơn việc nhắc từng người.
Những tiếng đều đều như quạt, điều hoà, tiếng mưa thường ít gây xao nhãng, đôi khi còn che bớt tiếng ồn khác. Với tiếng ồn từ bên ngoài như công trình, hàng xóm, một số gia đình chọn giờ học tránh khung giờ ồn nhất, thay vì cố cách âm.
Một phép thử đơn giản: ngồi vào đúng ghế của con vào đúng giờ con học, nhắm mắt nghe trong hai phút và đếm xem có bao nhiêu tiếng khiến mình muốn biết chuyện gì đang xảy ra. Người lớn thường ngạc nhiên vì góc học "yên tĩnh" của con hoá ra nghe rõ cả bản tin, tiếng gọi cửa và cuộc trò chuyện ở bếp. Những tiếng ấy chính là thứ con phải gạt đi mỗi tối.
Nhà chật, không có phòng riêng: góc học "mang ra, cất vào"
Rất nhiều gia đình ở phòng trọ, nhà ống, căn hộ nhỏ không thể dành riêng một góc cố định cho con. Bàn ăn, bàn uống nước hay một chiếc bàn gấp vẫn dùng được, miễn là có cách biến nó thành "chỗ học" trong một khoảng giờ rồi trả lại công năng cũ. Thứ cần là tín hiệu chuyển chế độ, lặp lại mỗi tối.
Một cách làm: chuẩn bị một chiếc hộp nhựa hoặc khay có quai, chứa toàn bộ đồ học của con. Đến giờ, mặt bàn được dọn sạch đồ ăn, con mang hộp ra, trải một tấm lót bàn riêng, bật đèn bàn. Hết giờ, mọi thứ vào lại hộp, tấm lót được gấp lại. Những thao tác này lặp lại đủ lâu sẽ giúp con bước vào trạng thái học nhanh hơn, giống như người lớn mặc đồng phục đi làm.
Nếu nhiều con cùng học một bàn, ngồi lệch nhau thay vì đối diện giúp giảm việc nhìn sang bài của nhau và nói chuyện. Nếu chỉ có giường làm chỗ ngồi, một chiếc bàn nhỏ chân thấp đặt trên sàn vẫn tốt hơn học trên đệm. Với học sinh lớn, đôi khi giải pháp nằm ở giờ giấc: học vào khung giờ cả nhà ít người nhất, như sáng sớm, hơn là chen chúc vào buổi tối.
Góc học cho những buổi phải dùng máy tính
Ngày càng nhiều bài tập cần máy tính hoặc máy tính bảng: tra cứu, nộp bài qua lớp học trực tuyến, xem video bài giảng. Thiết bị này mang theo cả một thế giới giải trí chỉ cách một cú chạm, nên góc học có máy cần thêm vài nguyên tắc riêng. Thứ nhất, đặt màn hình sao cho người lớn đi ngang phía sau là nhìn thấy. Đây không phải để rình, mà vì chính trẻ, khi biết màn hình của mình ở chỗ "công khai", tự kìm việc mở thêm thứ khác dễ hơn nhiều.
Thứ hai, trước giờ học, cùng con tắt thông báo của các ứng dụng không liên quan và đóng hết những thẻ trình duyệt không dùng. Với trẻ nhỏ, một tài khoản hoặc hồ sơ riêng cho việc học, chỉ có đúng những ứng dụng cần thiết, giảm hẳn số lần con phải tự chống lại cám dỗ. Thứ ba, việc cần viết tay thì cất máy đi hoặc gập lại, đừng để màn hình sáng bên cạnh vở.
Cuối cùng, tách rõ thiết bị học và thiết bị giải trí nếu nhà có điều kiện, hoặc ít nhất tách giờ: cùng một chiếc máy tính bảng, giờ học chỉ mở ứng dụng học, giờ giải trí mới mở phần còn lại. Khi ranh giới do cả nhà cùng giữ, trẻ đỡ phải mặc cả mỗi tối, và người lớn đỡ phải đóng vai người canh gác.
Cùng con dựng góc học trong một buổi cuối tuần
Trẻ tham gia sắp xếp góc học thường gắn bó với nó hơn. Một buổi chiều cuối tuần là đủ để làm cùng nhau:
- Cùng con đi một vòng quanh nhà, hỏi con thấy chỗ nào yên nhất vào giờ học buổi tối, chỗ nào dễ nghe tiếng tivi nhất.
- Chọn chỗ, thống nhất hướng bàn quay vào tường trơn hoặc cửa sổ, không quay ra lối đi.
- Dọn sạch mặt bàn, để con tự chọn những thứ được ở lại và những thứ vào ngăn kéo hay hộp.
- Kiểm tra ghế và bàn: con ngồi thử, chân có chạm sàn không, khuỷu tay có ngang mặt bàn không, đèn có chiếu bóng tay viết lên vở không.
- Thoả thuận chỗ để điện thoại và máy tính bảng trong giờ học, ở ngoài góc học.
- Thử trong một tuần, cuối tuần hỏi con thấy thế nào và chỉnh một điểm con muốn đổi.
Góc học không cần hoàn hảo ngay từ đầu. Một chỗ được dùng đều đặn với nếp chuẩn bị rõ ràng có tác dụng hơn một góc đẹp nhưng mỗi tối con lại ngồi một nơi khác.
Sau mỗi học kỳ, nhìn lại góc học một lần: con lớn lên thì ghế bàn cần chỉnh, môn học mới cần chỗ cho sách to hơn, thói quen mới có thể cần chỗ để điện thoại khác. Hỏi con điều gì ở góc học làm con khó chịu nhất, câu trả lời thường bất ngờ và rất cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dán bảng cửu chương, bảng chữ cái trước bàn học của con?
Một hai bảng con thật sự cần tra cứu trong giai đoạn đó thì được. Dán kín tường trước mặt bằng nhiều bảng màu sắc khiến mắt con có quá nhiều chỗ để đi lạc. Khi con đã thuộc, gỡ bảng xuống; tường trơn trước mặt thường giúp con giữ mắt trên vở tốt hơn.
Con muốn học trên giường vì thoải mái hơn, có sao không?
Thỉnh thoảng đọc sách trên giường không sao. Làm bài tập trên giường thường khiến con ngồi sai tư thế, dễ buồn ngủ và gắn giường với cả việc học lẫn việc giải trí. Nếu con thích chỗ mềm, có thể cho đọc sách ở ghế lười nhưng viết bài ở bàn.
Bàn học có cần quay ra cửa sổ để lấy ánh sáng tự nhiên không?
Ánh sáng ban ngày dễ chịu cho mắt, nhưng cửa sổ nhìn ra đường đông người hoặc sân chơi lại kéo mắt con đi. Đặt bàn để ánh sáng chiếu từ bên cạnh, phía đối diện tay cầm bút, thường là cách cân bằng tốt. Buổi tối cần đèn bàn đủ sáng, không chói.
Anh chị em học chung phòng hay cãi nhau, nên tách ra không?
Nếu có điều kiện, tách hai góc học hoặc cho ngồi quay lưng vào nhau thường giảm va chạm. Nếu không, thử lệch giờ học: một người làm bài trong khi người kia tắm hoặc đọc sách ở chỗ khác, rồi đổi lại. Thoả thuận rõ về tiếng ồn và đồ dùng chung cũng giúp.
Con học ở bàn làm việc của bố mẹ được không?
Được, nếu giờ của con và giờ bố mẹ làm việc không trùng nhau, và mặt bàn được dọn trống đồ của người lớn trong lúc con học. Giấy tờ, máy tính, điện thoại công việc của bố mẹ trên bàn đều là thứ con tò mò. Một khay đồ học riêng mang ra cất vào giúp chiếc bàn đổi chủ gọn gàng.
Trang trí góc học theo sở thích của con có làm con xao nhãng không?
Có thể, nếu đồ trang trí nằm ngay trước mặt. Một cách dung hoà là để con trang trí bức tường bên cạnh hoặc phía sau, giữ tầm nhìn chính trước mặt gọn và trơn. Con vẫn thấy góc học là của mình, mà mắt không bị kéo đi mỗi khi ngẩng lên.