Chế độ tập trung (hay "không làm phiền") trên điện thoại là công tắc chặn mọi thông báo trừ danh sách bạn cho phép, và nó chỉ hữu ích khi được cài theo lịch chứ không bật tay. Cách cài bền nhất gồm ba phần: một danh sách ngoại lệ ngắn (vài người và một hai ứng dụng thật cần), quy tắc cho cuộc gọi lặp lại để việc khẩn vẫn tới, và lịch tự bật vào những khối giờ cố định như sáng làm việc, tối học, đêm ngủ.
Phần lớn người thử chế độ này rồi bỏ vì hai lý do: bật tay thì quên, còn chặn tất cả thì sợ lỡ việc nên chỉ bật được nửa tiếng. Bài này hướng dẫn cài theo nguyên lý (tên menu khác nhau tuỳ hãng và phiên bản), kèm ba mẫu hồ sơ và cách báo cho người xung quanh để chế độ này không làm ai phật lòng.
Chế độ tập trung khác dọn thông báo ở đâu
Dọn thông báo là chọn ứng dụng nào được gọi bạn, có hiệu lực mọi lúc. Chế độ tập trung là chọn lúc nào không ai được gọi bạn, trừ ngoại lệ. Hai việc bổ sung cho nhau: dọn thông báo hạ tiếng ồn nền cả ngày xuống, còn chế độ tập trung tạo ra những khối giờ gần như im lặng hẳn cho việc cần suy nghĩ.
Vì sao cần cả hai? Có những tin vốn đáng được báo ngay trong giờ bình thường, như tin nhắn của đồng nghiệp đang cùng làm dự án, nhưng trong hai tiếng bạn viết báo cáo thì chúng nên đợi. Dọn thông báo không phân biệt được hai lúc ấy; chế độ tập trung thì làm được.
Một điểm hay bị hiểu nhầm: bật chế độ tập trung không chặn tin nhắn, chỉ chặn tiếng báo và dòng hiện lên màn hình. Mọi thứ vẫn đến đủ, nằm sẵn trong danh sách, đợi tới khi bạn mở máy. Người gửi không mất gì ngoài vài chục phút chờ, trừ khi bạn bật thêm thông báo cho họ biết mình đang bận.
Cài một hồ sơ tập trung từng bước
Các bước dưới đây có trên hầu hết điện thoại đời mới, thường nằm trong Cài đặt → Thông báo, Cài đặt → Âm thanh, hoặc một mục riêng tên "Tập trung", "Không làm phiền", "Chế độ". Nếu máy chỉ có một chế độ không làm phiền chung, vẫn làm được phần lớn các bước.
- Tạo một hồ sơ mới và đặt tên theo việc, ví dụ "Làm việc sâu" hay "Ôn bài", thay vì dùng chế độ chung. Tên rõ giúp bạn nhớ nó để làm gì.
- Chọn người được phép gọi và nhắn tới. Giữ danh sách dưới mười người: vợ hoặc chồng, con, bố mẹ, người trông con, sếp trực tiếp nếu công việc đòi hỏi. Có thể đánh dấu những người này là "liên hệ ưu tiên" để dùng lại cho nhiều hồ sơ.
- Chọn ứng dụng được phép báo. Thường chỉ cần lịch hẹn và ứng dụng ngân hàng (để biết giao dịch lạ). Mạng xã hội, thư điện tử, nhóm chat để ngoài.
- Bật cho phép cuộc gọi lặp lại. Tuỳ chọn này cho cuộc gọi thứ hai từ cùng một số trong vài phút lọt qua. Người gọi việc khẩn thường gọi lại ngay; người gọi chào hàng thì hiếm khi.
- Đặt lịch tự bật. Chọn giờ bắt đầu, giờ kết thúc và các ngày trong tuần. Một số máy cho bật theo vị trí (đến văn phòng) hay khi mở một ứng dụng nhất định.
- Ẩn bớt màn hình chính trong hồ sơ, nếu máy hỗ trợ: chỉ hiện một trang có các ứng dụng công việc, giấu trang có mạng xã hội.
- Bật thông báo trạng thái nếu ứng dụng nhắn tin hỗ trợ, để người nhắn thấy bạn đang tắt thông báo và biết gọi khi cần.
Ba mẫu hồ sơ dùng ngay
Bảng dưới là điểm xuất phát; chỉnh giờ theo nhịp thật của bạn. Nguyên tắc chung là hồ sơ càng dài thì danh sách ngoại lệ càng phải chặt, vì càng dài càng dễ có việc khẩn chen vào.
| Hồ sơ | Lịch gợi ý | Được phép | Chặn | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Làm việc sâu | Thứ Hai đến thứ Sáu, 8 giờ 30 đến 10 giờ 30 | Liên hệ ưu tiên, cuộc gọi lặp lại, lịch hẹn | Thư điện tử, nhóm chat, mạng xã hội, tin tức | Khối hai tiếng buổi sáng là lúc nhiều người tỉnh táo nhất |
| Ôn bài buổi tối | Hằng ngày 19 giờ 30 đến 21 giờ 30 | Bố mẹ, cuộc gọi lặp lại | Mọi ứng dụng khác | Có thể ẩn trang màn hình chính có mạng xã hội |
| Ngủ | 22 giờ 30 đến 6 giờ 30 | Liên hệ ưu tiên, cuộc gọi lặp lại, báo thức | Mọi thông báo, kể cả ngân hàng | Thêm làm tối màn hình khoá nếu máy hỗ trợ |
Đừng xếp kín ngày bằng hồ sơ tập trung. Nếu từ sáng tới tối đều chặn, sẽ có lúc bạn tắt hết vì bất tiện rồi không bật lại. Hai khối rõ ràng mỗi ngày giữ được lâu hơn năm khối mơ hồ.
Nói với người xung quanh thế nào
Chế độ tập trung chỉ bền khi những người hay liên lạc với bạn biết nó tồn tại. Người lớn tuổi trong nhà có thể lo khi gọi lần đầu không thấy ai nghe; đồng nghiệp có thể nghĩ bạn cố tình lờ đi. Một câu báo trước giải quyết phần lớn chuyện này.
Với gia đình: "Buổi sáng con để máy im lặng đến mười giờ rưỡi. Có chuyện gấp thì bố mẹ gọi hai lần liền, máy sẽ đổ chuông." Với đồng nghiệp: "Mình chặn thông báo từ tám rưỡi đến mười rưỡi để làm phần báo cáo. Việc gấp thì gọi, còn tin nhắn mình trả lời sau mười rưỡi." Với khách hàng, nếu công việc của bạn phụ thuộc vào trả lời nhanh, chọn khối giờ ít khách nhắn nhất, thường là sáng sớm hoặc chiều muộn tuỳ ngành, và để ứng dụng nhắn tin công việc trả lời tự động.
Chú ý một chuyện dễ quên: chế độ tập trung trên điện thoại không áp dụng cho máy tính. Nếu bạn làm việc trên máy tính có cài ứng dụng nhắn tin, cần bật chế độ tương tự ở đó hoặc thoát hẳn ứng dụng trong khối giờ ấy.
Người làm theo ca, có con nhỏ hay làm tự do: chọn giờ thế nào
Lịch gợi ý ở trên giả định giờ làm hành chính. Người làm theo ca, ví dụ công nhân hay nhân viên bán lẻ đổi ca mỗi tuần, nên tạo hồ sơ theo loại ca chứ không theo ngày: một hồ sơ "Ca sáng", một "Ca chiều", và đầu mỗi tuần bật đúng hồ sơ cho lịch tuần đó. Nhiều máy cho tạo nhiều lịch trong cùng một hồ sơ, nên cũng có thể gom vào một.
Cha mẹ có con nhỏ thường thấy lời khuyên "dành hai tiếng buổi sáng" là xa xỉ. Khối giờ yên tĩnh thật của họ hay rơi vào sau khi con ngủ trưa hoặc sau chín giờ tối. Hồ sơ tập trung khi ấy nên gắn vào đúng khoảng đó, ngắn hơn, chừng 45 đến 60 phút, và ngoại lệ là người đang trông con hay nhà trẻ. Một khối ngắn nhưng đều đặn mỗi ngày vẫn hơn một khối dài chỉ được vài lần mỗi tháng.
Người làm tự do có lợi thế tự chọn giờ nhưng cũng dễ để khách nhắn bất cứ lúc nào. Ghi rõ giờ trả lời trong lời chào đầu với khách mới ("mình trả lời tin trong các khung chín giờ, mười hai giờ, năm giờ chiều") rồi cài hồ sơ tập trung khớp với những khung còn lại. Khách quen dần với nhịp ấy nhanh hơn bạn nghĩ, miễn là bạn trả lời đúng hẹn.
Vì sao bật tay thường thất bại
Quên bật là chuyện bình thường. Ý định "lát nữa làm việc thì bật" phải cạnh tranh với mọi thứ khác trong đầu lúc bắt đầu làm. Lịch tự bật chuyển quyết định ấy sang một lần duy nhất, lúc bạn cài.
Bật tay thì cũng dễ tắt tay. Khi đang chán, nút tắt nằm ngay đó, và lý do để tắt luôn có sẵn ("xem có ai nhắn gì không"). Hồ sơ theo lịch không tự biến mất khi bạn chán, nên có một chút lực cản đáng giá.
Chặn tất cả khiến bạn lo. Khi không có ngoại lệ, phần đầu óc lo lỡ việc gấp sẽ tự kiểm tra máy thay cho thông báo. Danh sách ngoại lệ ngắn và cuộc gọi lặp lại là thứ cho phép bạn yên tâm để máy nằm im.
Khối giờ quá dài. Người mới bắt đầu bằng khối bốn tiếng thường bỏ sau vài ngày. Khối 60 đến 90 phút, rồi tăng dần, giữ được lâu hơn. Đây cũng là độ dài nhiều người thấy dễ giữ được sự chú ý trước khi cần nghỉ.
Kiểm tra sau hai tuần
Sau hai tuần, xem lại ba câu. Thứ nhất, có lần nào lỡ việc gấp thật không? Nếu có, việc đó đến từ ai, qua kênh nào; thêm đúng người ấy vào ngoại lệ, đừng nới cả hồ sơ. Thứ hai, có khối giờ nào bạn tắt hồ sơ giữa chừng nhiều lần không? Có thể giờ đặt không hợp nhịp làm việc thật, ví dụ đặt giờ làm việc sâu trùng giờ sếp hay gọi họp; dời đi. Thứ ba, trong khối giờ đó bạn có thật sự làm việc cần suy nghĩ không, hay vẫn cầm máy lên xem dù không có thông báo?
Câu thứ ba quan trọng nhất. Chế độ tập trung chỉ chặn được máy gọi bạn, không chặn được bạn tự gọi máy. Nếu vẫn cầm máy theo phản xạ, bước tiếp theo là để điện thoại ở chỗ khác khi làm việc, hoặc dọn màn hình chính cho bớt ứng dụng hấp dẫn. Chế độ tập trung là một tầng, không phải toàn bộ lời giải.
Một gợi ý để giữ thói quen qua các tuần bận: mỗi tối Chủ nhật, mở lịch tuần tới và nhìn xem các khối giờ tập trung có đụng cuộc họp, buổi đón con hay chuyến công tác nào không. Dời trước còn hơn để hồ sơ bật đúng lúc đang cần nghe điện thoại rồi tắt trong bực bội. Năm phút ấy cũng là lúc bạn quyết định khối giờ tuần tới sẽ dành cho việc gì: một hồ sơ tập trung không có việc cụ thể đi kèm rất dễ biến thành hai tiếng làm việc lặt vặt trong im lặng.
Cuối cùng, chú ý cảm giác những phút đầu khi hồ sơ tắt. Nhiều người thấy một làn sóng tin nhắn ập về và vội trả lời hết trong mười phút, căng thẳng chẳng kém lúc bị réo liên tục. Cách đỡ hơn là đọc lướt một lượt để tìm việc gấp, trả lời những tin đó, còn lại gom vào một khung trả lời sau.
Câu hỏi thường gặp
Chế độ tập trung có chặn cuộc gọi khẩn cấp không?
Cuộc gọi tới số khẩn cấp từ máy bạn không bị ảnh hưởng. Với cuộc gọi đến, chế độ này chặn tiếng chuông của số không nằm trong ngoại lệ, nhưng tuỳ chọn cho phép cuộc gọi lặp lại giúp người gọi lần thứ hai trong vài phút vẫn tới được. Hãy dặn người thân về cách gọi hai lần liền.
Người nhắn tin có biết mình đang bật chế độ tập trung không?
Tuỳ ứng dụng nhắn tin và cài đặt. Một số ứng dụng hiện trạng thái tắt thông báo cho người gửi nếu bạn cho phép, một số không. Cách chắc nhất là báo trước bằng lời với người hay nhắn, hoặc dùng tính năng tự động trả lời trong ứng dụng nhắn tin công việc.
Có nên để báo thức trong danh sách ngoại lệ không?
Có. Gần như mọi máy mặc định cho báo thức vượt qua chế độ không làm phiền, nhưng nên kiểm tra một lần bằng cách đặt báo thức thử trong khi hồ sơ đang bật. Lịch hẹn quan trọng cũng nên được phép báo.
Dùng chế độ máy bay thay cho chế độ tập trung có được không?
Được nếu bạn chấp nhận không ai gọi được mình, kể cả người thân. Với khối giờ ngắn như một buổi ôn bài, chế độ máy bay đơn giản và chắc. Với khối giờ làm việc dài hoặc giờ ngủ khi có người nhà ốm, chế độ tập trung có ngoại lệ an toàn hơn.
Máy cũ không có chế độ tập trung thì làm sao?
Hầu hết máy cũ vẫn có chế độ không làm phiền cơ bản, nhiều máy cho đặt giờ và danh sách liên hệ được phép. Nếu không có lịch, bạn có thể đặt một báo thức mang tên "Bật im lặng" vào đầu khối giờ làm việc để nhắc chính mình.
Có nên bật chế độ tập trung cả ngày cuối tuần không?
Không cần. Cuối tuần thường là lúc người thân và bạn bè liên lạc, và chặn cả ngày dễ khiến bạn thấy cô lập rồi bỏ luôn thói quen. Nếu cuối tuần có việc cần suy nghĩ, ví dụ học thêm, chỉ cần một khối giờ ngắn cho riêng việc đó.