Ảnh: Gettyimages

Về cơ bản, có 4 hiện tượng “định kiến nhận thức” có ảnh hưởng quan trọng nhất đến marketing là:

• Nỗi lo mất mát: Khiến khách hàng kiên trì giữ lấy những gì họ đang có
• Hiệu ứng “neo” tâm lý: Khiến khách hàng chỉ tập trung vào thông tin đầu tiên họ tiếp nhận.
• Hiệu ứng thiên vị trong lựa chọn: Khách hàng chỉ cảm thấy thoải mái với những lựa chọn quen thuộc và bỏ qua những thông tin trái chiều.
• Hiệu ứng diễn đạt: Quyết định tính tích cực hay tiêu cực của một sản phẩm, dịch vụ hay một sự việc.

Dưới đây là những thông tin chi tiết về các hiện tượng tâm lý kể trên và những ứng dụng trong marketing giúp các marketer thực hiện các chiến dịch tiếp thị một cách thành công.

1. Nỗi lo mất mát

Mọi người có xu hướng tránh rủi ro, mất mát hơn là cố gắng để đạt được một điều gì đó. Ví dụ, khi mất 200.000 đồng, một người sẽ có cảm xúc mãnh liệt hơn là việc nhận được số tiền tương đương. Hiện tượng tâm lý này cùng các hệ quả của nó là định kiến về trạng thái hiện tại (the status quo bias) và hiệu ứng của sự sở hữu (endowment effect), khiến chúng ta thích những thứ mình đang sở hữu hơn.

Trong marketing, người bán nên cho khách hàng thấy họ sẽ mất gì nếu không sử dụng sản phẩm dịch vụ, từ đó gợi nên một cảm xúc mạnh mẽ thúc giục họ hành động. Sau đó hãy quảng bá những thông điệp này trên các landing page, hoặc website công ty, từ đó có thể biến những người sử dụng internet thông thường thành khách hàng của công ty.

2. Hiệu ứng “neo” tâm lý

Con người thường có xu hướng lấy những thông tin đầu tiên họ nghe hoặc nhìn thấy làm tiêu chuẩn để đánh giá các thông tin họ tiếp nhận sau đó. Ví dụ, khi bạn đi qua một cửa hàng thời trang và nhìn thấy giá của một chiếc áo len là 500.000 đồng, sau đó tiếp tục đi sang cửa hàng bên cạnh và thấy chiếc áo len cùng loại với giá chỉ một nửa, ngay lập tức bạn sẽ nghĩ chiếc áo thứ hai có giá hời. Lúc này, quyết định của bạn đã bị ảnh hưởng bởi giá của chiếc áo đầu tiên.

Hiệu ứng “neo” tâm lý có ảnh hưởng lớn hơn nhận thức về giá cả của một món đồ. Khi tâm trí đã bị “neo” vào một thông tin nào đó, nó sẽ không thể sáng suốt nhìn nhận những yếu tố khác quan trọng hơn. Ví dụ, một khách hàng mua xe hơi khi đã tập trung vào chất liệu da của ghế ngồi thì sẽ chỉ để tâm đến nội thất trong xe mà quên đi những yếu tố khác như động cơ, đồng hồ cây số hay bộ tiết kiệm xăng.

Các marketer có thể áp dụng định kiến nhận thức này của khách hàng để thực hiện một số thủ thuật giúp gia tăng khả năng mua hàng như: giảm giá hàng tồn kho, giới hạn số lượng bán, hay các cách làm khác nhằm tập trung sự chú ý của khách hàng vào những yếu tố đầu tiên mà họ để tâm.

3. Thiên vị trong lựa chọn

Tất cả chúng ta đều có những sự ưu tiên không rõ lý do, ví như thích một loại kem, dòng điện thoại, hay quan điểm về một vấn đề xã hội… Theo đó, chúng ta chỉ tập trung vào mặt tích cực của chúng và không để tâm quá nhiều đến mặt tiêu cực.

Ví dụ, khi là một fan hâm mộ của một đội bóng, ta thường có xu hướng giảm nhẹ những tình tiết xấu như những trận thua, những cầu thủ kém, hoặc đội ngũ quản lý có vấn đề. Thay vào đó, ta thường ca ngợi những ngôi sao trong đội, những cú cản phá đẹp, hay ngưỡng mộ lịch sử hình thành của đội bóng. Đây là một ví dụ đơn giản và điển hình cho hiệu ứng thiên vị trong lựa chọn.

Định kiến này ảnh hưởng đến hiệu quả marketing theo các cách sau:

• Khách hàng có xu hướng mua sản phẩm/dịch vụ họ thấy quen thuộc.
• Khách hàng có xu hướng tin tưởng những thông tin ủng hộ lựa chọn của họ.
• Khách hàng có xu hướng quên đi những thông tin chống lại quan điểm của họ.

Hiệu ứng thiên vị này đặc biệt phát huy tác dụng khi khách hàng đã mua sản phẩm. Bằng cách sử dụng email marketing, công ty có thể tăng cường nhận thức của khách hàng về thương hiệu qua việc chia sẻ những lời nhận xét (testimonials), bằng chứng về chất lượng, và nhắc nhớ về lý do lựa chọn sản phẩm.

Các marketer cũng có thể tạo nên hiệu ứng thiên vị này trước cả khi khách hàng mua sản phẩm bằng phương thức email opt-in (hình thức gửi email sau khi được khách hàng cho phép), like trên mạng xã hội, từ đó khiến họ quyết định một cách vô thức và nhanh chóng trở thành khách hàng.

4. Hiệu ứng diễn đạt

Hiệu ứng diễn đạt là một trong những hiệu ứng tâm lý phổ biến nhất trong marketing. Theo đó, quyết định của mỗi người sẽ phụ thuộc vào việc những lựa chọn được đưa ra được diễn đạt như thế nào.

Một thí nghiệm về hiệu ứng diễn đạt được thực hiện bởi hai nhà tâm lý kinh tế học Kahneman và Tversky đã nêu lên một vấn đề với hai lựa chọn:

• Lựa chọn 1: có 33% cơ hội cứu sống 600 người, nhưng có 66% cơ hội không ai được cứu. Kết quả: 200 người được cứu sống.
• Lựa chọn 2: có 33% cơ hội không ai phải chết, nhưng có 66% cơ hội tất cả mọi người đều phải chết. Kết quả: 400 người sẽ chết.

Hai lựa chọn có kết quả giống hệt nhau, nhưng được diễn đạt theo hai cách khác hẳn nhau, một bên tích cực, còn một bên tiêu cực. Đa phần những người tham gia khảo sát đã chọn cách diễn đạt tích cực.

Có thể thấy, những thay đổi về câu từ có thể mang lại những sự khác biệt lớn, ví dụ:

• Sự nóng lên toàn cầu – Sự biến đổi khí hậu
• Tiết kiệm 50% – Giảm một nửa
• Anh đã thắng – Cô ta đã thua
• Đầy 30% – Rỗng 70%
• Không có kinh nghiệm quân sự – Kinh nghiệm chính trị sâu rộng
• 90% cơ hội sống sót – 10% rủi ro tử vong.

Sự thật vẫn luôn là sự thật, nhưng cách diễn đạt sự thật đó sẽ ảnh hưởng đến cách mọi người phản ứng với nó. Hiệu ứng thú vị này được sử dụng rộng rãi bởi các chính trị gia, doanh nhân, các bậc cha mẹ, và tất cả những ai đứng ở vị trí trung gian có vai trò định hình sự phản ứng của mọi người với thông tin.

Những định kiến nhận thức nêu trên hiện hữu ở mọi khách hàng, ở những mức độ khác nhau. Bạn chỉ cần phát hiện và áp dụng chúng đúng cách, từ đó sáng tạo nên những cấu trúc tâm lý giúp khách hàng đưa ra quyết định chính xác.

Tại sự kiện này, những phát biểu thú vị của ông đã giải thích cách ông sáng lập, quản lý cổ đông và các nhà đầu tư (NĐT) của mình.

Sau một số lưu ý, ông đặt lại một câu hỏi từ Club Med CEO Henri Giscard d’Estaing về vấn đề làm sao để xử lý các mâu thuẫn giữa khách hàng và NĐT. Ví dụ, d’Estaing cho rằng khách hàng sẽ rất hài lòng nếu bạn bán một chai nước với giá rẻ. Thế nhưng, đó không phải điều khiến các NĐT của bạn vui lòng. Và đây là cách Jack Ma ứng phó:

Từ ngày đầu tiên thành lập, rồi IPO cho đến nay, Alibaba đã trải qua 16 năm tồn tại với tiêu chí: khách hàng là quan trọng nhất, thứ hai là nhân viên, thứ ba mới là NĐT.

Bạn chỉ có thể có sự đổi mới khi công ty của bạn đáp ứng nhu cầu của khách hàng và nhân viên của bạn được hạnh phúc. Vì vậy, nếu khách hàng của bạn hài lòng, nhân viên cũng hài lòng, thì NĐT của bạn cũng buộc phải hài lòng.

Đừng vội tin và nghe theo những gì NĐT nói. Với tư cách là một nhà sáng lập, tôi đặt tầm nhìn vào dài hạn, bởi vì NĐT có thể bán cổ phần của họ và mua lại cái gì đó ngay trong hôm nay nếu họ muốn. Thế nhưng startup giống như đứa con của bạn vậy, và bạn sẽ gắn bó với nó cho đến khi nó lớn lên.

Vì vậy, ngay từ đầu, tôi đã nói với các nhân viên của Alibaba rằng vì khách hàng trả tiền cho chúng tôi nên chỉ có tận tâm phục vụ họ, chúng tôi mới có thể kiếm sống. Các nhân viên có thể tạo ra giá trị thì các NĐT mới vừa lòng. Và đó là những tiêu chí hoạt động của Alibaba.

Wall Street cho rằng các NĐT là số một, thế nhưng đó sẽ là một rắc rối lớn. Hôm nay họ muốn điều này, ngày mai họ lại muốn thứ kia. Nếu chiều lòng NĐT, bạn sẽ quay cuồng trong mớ hỗ độn, bởi vì hầu hết các NĐT đều không hiểu được chiến lược của bạn và cả những nỗi đau của bạn. Hầu hết NĐT chỉ quan tâm đến các phân tích dữ liệu của bạn. Chỉ có bạn mới hiểu được mình nhất.

Vì vậy, tôi muốn nói với tất cả mọi người: đừng cho rằng NĐT của bạn luôn luôn đúng. Bạn nên lắng nghe họ một cách trân trọng, thế nhưng người quyết định cuối cùng vẫn phải là bạn.

Tuy nhiên, Phil Frost – chuyên gia marketing, nhà sáng lập, COO của Công ty digital marketing Main Street ROI – cho rằng: “Người tiêu dùng đang bị “khủng bố” bởi quá nhiều email bán hàng, nên email marketing của bạn rất dễ bị lẫn vào mớ hỗn độn đó”.

Sau đây là 5 bí quyết email marketing giúp bạn tạo ra sự khác biệt so với nhiều đối thủ khác, theo chuyên gia marketing Phil Frost:

1. Lên kế hoạch nội dung cụ thể

Nội dung được ví như “vua”. Vì thế, những email tiếp thị, thư thông báo (newsletter) và nhiều hình thức kết nối tương tự với khách hàng cần phải mang nội dung hữu ích, phong phú và truyền đạt một cách rõ ràng thông điệp của bạn và thương hiệu. Để giữ cho email marketing luôn đi đúng hướng, đừng quên lên kế hoạch nội dung cụ thể.

Một kế hoạch nội dung phải hướng đến 7 yếu tố marketing chính: ai, cái gì, tại sao, ở đâu, như thế nào, bao nhiêu và bao nhiêu lần.

Trước hết, hãy xác định đối tượng nhận email hoặc khách hàng lý tưởng của bạn và suy nghĩ về cách mà sản phẩm/dịch vụ của bạn sẽ giải quyết những vấn đề hoặc đáp ứng nhu cầu của họ. Sau đó, sử dụng thông tin này để quyết định phương thức sao cho email marketing có thể truyền tải một cách tốt nhất thông điệp đến người nhận.

Đồng thời, hãy căn cứ vào mức độ tương tác để thiết lập lịch trình gửi email cụ thể cho mỗi khách hàng. Ví dụ, bạn có thể gửi một email ngắn để cảm ơn sau khi khách hàng đăng ký sử dụng dịch vụ, gửi thông tin về những điểm độc đáo đặc trưng của thương hiệu trong tuần đầu tiên, sau đó là những newsletter mang tính định hướng, cập nhật tin tức liên quan đến sản phẩm/dịch vụ và những chương trình khuyến mãi đặc biệt từ 1 – 4 lần/tháng.

Hãy thiết kế sẵn một bản mẫu dành cho newsletter, trên đó thể hiện rõ số lượng trang, số lượng bài viết, độ dài của mỗi mẩu tin… để căn cứ vào đó thực hiện mỗi newsletter cụ thể. Tạo chủ đề chính cho mỗi newsletter và nội dung cần bám sát vào chủ đề đó.

Việc gửi newsletter cũng cần được thực hiện dựa trên một lịch trình cụ thể để người nhận không cảm thấy quá bị động.

2. Cá nhân hóa thông điệp

Không ai thích đóng vai trò như một khách hàng vô danh, vì thế, hãy cá nhân hóa thông điệp của bạn càng nhiều càng tốt, và hãy nghiên cứu kỹ về đối tượng mà bạn sẽ gửi email bằng cách trả lời các câu hỏi sau đây:

– Họ thích/không thích gì?
– Họ mong muốn điều gì?
– Họ là khách hàng sử dụng sản phẩm/dịch vụ một cách ngẫu nhiên hay đã tìm hiểu rất kỹ lưỡng?
– Họ có bao nhiêu kiến thức về sản phẩm mình đang sử dụng?
– Điều gì cản trở những khách hàng mục tiêu sử dụng sản phẩm/dịch vụ của bạn và làm thế nào bạn có thể vượt qua những trở ngại đó?

Hãy kết hợp các công cụ theo dõi và nghiên cứu khách hàng để thu thập thông tin càng nhiều càng tốt, và điều quan trọng nữa là hãy kiên nhẫn. Sau một thời gian, bạn sẽ hiểu sâu sắc hơn về khách hàng và cách để đáp ứng tốt nhất nhu cầu của họ.

3. Tối ưu hóa nội dung trên thiết bị di động

Khách hàng ngày nay thường sử dụng đồng thời nhiều thiết bị như máy tính, điện thoại thông minh, máy tính bảng và họ muốn những trải nghiệm đối với thương hiệu cũng phải theo kịp xu hướng đó. Việc tối ưu hóa chiến lược email marketing trên thiết bị di động có thể gia tăng đáng kể tỷ lệ mở trang, tỷ lệ nhấp chuột và giảm thiểu việc hủy theo dõi (unsubscribes).

Hãy chọn kiểu thiết kế email đơn giản, mượt mà để có thể hiển thị tốt trên các màn hình nhỏ. Tránh sử dụng phần mềm Adobe Flash cũng như các yếu tố kém thân thiện với di động. Đồng thời, các nhà tiếp thị cũng nên tìm hiểu và áp dụng các công nghệ thiết kế có thể tự động tối ưu hóa hiển thị cho mọi thiết bị.

4. Mang đến những thông tin, kiến thức hữu ích

Tập trung quá nhiều vào việc tiếp thị sản phẩm dễ khiến người nhận email không thiện cảm với thương hiệu. Thay vào đó, hãy đem đến những thông tin, kiến thức hữu ích về sản phẩm và dịch vụ. Chẳng hạn như cách sử dụng tốt nhất một sản phẩm cụ thể: những ý tưởng sử dụng sản phẩm theo cách hoàn toàn mới, những gợi ý nâng cấp, cải tiến sản phẩm…

Ngoài ra, bạn có thể liên hệ đến những chủ đề có ý nghĩa đối với khách hàng lý tưởng. Ví dụ, nếu kinh doanh mặt hàng xe đẩy cao cấp dành cho các cặp vợ chồng trẻ, bạn có thể chuyển tải các nội dung về chủ đề đi du lịch cùng trẻ nhỏ, cách tổ chức các kỳ nghỉ gia đình, cách tìm kiếm dịch vụ giữ trẻ chất lượng…

Lưu ý, đừng để nội dung email quá xa rời sản phẩm/dịch vụ vì điều này có thể khiến màu sắc thương hiệu bị “loãng” đi. Tuy nhiên, việc thỉnh thoảng đề cập đúng những mối quan tâm “ngoài lề” có thể giúp củng cố niềm tin và lòng trung thành của khách hàng.

5. Theo dõi kết quả

Theo dõi kết quả là cách duy nhất để biết được việc phân tích thị trường, kế hoạch email marketing, các nội dung hữu ích được tối ưu hóa trên thiết bị di động… có đem lại hiệu quả hay không. Sự kết nối với người nhận chính là thước đo tốt nhất để xác định sự thành công của chiến lược email marketing. Để xác định mức độ kết nối này, hãy trả lời các câu hỏi:

– Khách hàng có mở email?
– Nếu có, họ có nhấp vào các đường dẫn để tìm hiểu thêm?
– Việc hủy theo dõi thường xảy ra sau một số lượng email nhất định?
– Khách hàng có chuyển tiếp các newsletter cho bạn bè hoặc chia sẻ các bài viết lên mạng xã hội?
– Khách hàng có trả lời email bằng cách đặt câu hỏi hoặc gửi phản hồi cụ thể?

Nếu chiến lược email marketing của bạn không đem về hiệu quả như mong muốn, hãy thay đổi nội dung, cách thiết kế hoặc tần suất gửi và chờ một thời gian để đánh giá hiệu quả của cách thức mới.

Tuy nhiên, điều chỉnh mọi thứ cùng lúc có thể cải thiện kết quả nhưng bạn sẽ khó biết được sự điều chỉnh cụ thể nào dẫn đến kết quả khả quan. Thay vào đó, hãy theo dõi và thay đổi từng yếu tố cần thiết sau mỗi vài tháng để có được một chiến lược email marketing mang hiệu quả dài hạn.